Խոսք ընթացքի

Սիրելի ընթերցող, ահա և ավարտվեց Վազգեն Սարգսյանի եղերական մահվան կապակցությամբ սրանից տասնյոթ-տասնութ տարի առաջ գրված ու այդպես էլ չհրապարակված հոդվածս, որի լայն, հանրային առաջին ընթերցողն եղար դու և որը, սկսած այս նյութի վեցերորդ համարից, շարունակաբար ներկայացվեց քո ուշադրությանը: Եզրակացությունների մեջ արդարացի կամ ոչ արդարացի լինելը բնականաբար քո ընտրությունն է, մենք արել ենք այն, ինչը կարողացել ենք, ինչը տվյալ ժամանակահատվածում հնարավորություն են տվել անելու մեր ինֆորմացվածությունը, իմացության համեստ շրջանակը, կարողությունն ու գիտելիքը: Համոզված եմ, որ կլինեն քմահաճներ, ավելինի ակնկալիքներ ունեցողներ, սակայն այս դեպքում ասպարեզն իրենցն է կամ, որ ավելի ճիշտ կլինի ասել, ասպարեզն իրենցն էր:

Սակայն եթե հիշում եք, Վազգեն Սարգսյանի մասին այս զրույցի հիմք «Սպանության անատոմիան» էլ չծառայեց, այն պարզապես ինչ-որ փուլից եկավ, ներհյուսվեց այս պատմությանը: Այս պատմության իրական սկիզբն այն չկոնկրետացված տականքն էր, որը 2019-ի մարտի 5-ին երևութական ամեանախոր սգավորի տեսքով եկել էր ծաղիկներ խոնարհելու այն մարդու շիրիմին, ում վերաբերմամբ տարիներ առաջ փայլել էր իր անբարո դատողություններով ու, եթե մինչև վերջ անկեղծ, ես չեմ էլ հավատում նրա վերափոխմանը: Ինչևէ, բոլոր դեպքերում Աստված նաև նրա հետ:

Վազգեն Սարգսյանին սիրո, հավատարմության, նվիրվածության խոնարհումներ արել են շատերը:
Հատկապես՝ նրա կենդանության օրոք:
Այդ հետո, որոշակի փուլում նրա անունը հիշելն ու հիշատակելը դարձավ ոչ թե ոչ ցանկալի, այլև վտանգավոր: Ճիշտ է, դրա համար 1937 թվականի հանգույն քո հետևից չէին գալիս, բայց դու դառնում էիր բորոտից էլ վտանգավոր: Հենց այդ փուլի հետ համընկավ նրա
«Ամենաթանկ պարգևը» պատմվածքի մոտիվներով «Խնկարկում» կինոնկարի ստեղծումը, որի իրականացմանն ես ձեռնամուխ եղա 2005-2006 թվականներին:

Սցենարը պատրաստ էր, սկսվեցին գումարի որոնման աշխատանքները, քանի որ «Հայֆիլմից» Հայաստանի ազգային կինոկենտրոն փոխակերպում ապրող հայ կինոն գաղափարին կարող էր միանալ միայն ֆիլմի բյուջեի 30 տոկոսի չափով ու պատկերացրեք, որ Վազգեն Սարգսյանի մտերիմների շրջանակից, ովքեր մինչ այդ դիֆերամբներ էին ձոնում նրան, հավատարմության երդում տալու համար պատրաստ էին չոքեչոք Երուսաղեմ գնալ, մատ կտրել, ուղղաթիռներից ծաղիկներ շաղ տալ, մեկ լումայի աջակցություն իսկ ցույց չտվեցին:

Եվ անգամ այս պարագայում հայ կինոն չնահանջեց ու գնաց նախագծի իրականացմանը: Քանի որ երբևիցե առիթ չեմ ունեցել հրապարակային ասելու, հիմա ասեմ շնորհակալությունս իմ բոլոր-բոլոր ընկերներին, ովքեր ձեռք մեկնեցին կինոնկարն իրականություն դարձնելու գաղափարին, որը, անկեղծ լինեմ, ոչ այնքան Վազգեն Սարգսյանի հիշատակի հավերժացումն էր, որքան զգուշացումը, որ 1937 թվականը կրկնվելու հատկություն ունի:

«Խնկարկում» խաղարկային կինոնկարը փաստորեն Վազգեն Սարգսյանին կինոլեզվով ներկայացնելու փորձ էր որպես գրողի, մտավորականի, քաղաքացու: Այս կինոնկարով մենք շրջեցինք գրեթե ողջ հանրապետությունով մեկ, եղանք բոլոր զորամասերում, հատուկ նշանակության բազմաթիվ հաստատություններում: Փառք Աստծո, դրա հնարավորությունը լիուլի ստեղծում էր Հայաստանի ազգային կինոկենտրոնը, որը 2006 թվից մեր կինոժառանգության հանրահռչակմամբ մտահոգ սկսեց սևեռված ուշադրություն դարձնել աշխատանքի կազմակերպման այդ կողմին:

Ավարտեմ Վազգեն Սարգսյանի ծննդյան օրով սկսված ու անհասկանալիորեն մինչև իմ ծննդյան օրը շարունակված այս զրույցը բոլոր դեպքերում մեր պատմության մեջ էական դերակատարում ունեցած մարդու մասին: Միանշանակ է, որ նրա դերի ընկալումն իր ողջ խորությամբ կտա ժամանակը, որը մանր-մունր, պատմական հիշողության համար անկարևոր բաները դեն նետելու իմաստնություն ու խորություն ունի: Ամեն ինչը դնում եմ մի կողմ՝ այդ թվում նաև համակրանքներն ու հակակրանքները մասնավորի ու հանուրի, բայց այն որ արարատցի այդ տղան կարողացավ իր մեծ նախորդներից գենետիկ կոդով ժառանգած իր ժողովրդի պայքարին տեր կանգնել ու տեր կանգնելով հաստատագրել որ 21-րդ դարը մերն է լինելու, զուտ այդ հավատի ու այդ հավատն իրականություն դարձնելու համար անվերապահորեն հիշելի մեծություն է:

Խնկարկելի ու այլ որակումների բնութագրականը թողնենք ժամանակին:

Մարտին ՀՈւՐԻԽԱՆՅԱՆ