Սպանության անատոմիա

Սպանության պատճառները
Հոկտեմբերի 27-ի գործով իրականացված նախաքննությունից, ինչպես հայտնի է, առանձնացվել է կազմակերպիչների մասը, վերցվել առանձին վարույթ, ինչն իր հերթին անուղղակի հուշում է՝ նախաքննական մարմնի մոտ էլ համոզվածություն կա, որ ոճրագործները, չնայած մինչև այժմ ունեցած իրենց ժխտողական պահվածքին, թիկունքում այնուամենայնիվ ունեցել են աջակիցներ:

Սկզբունքորեն ոչինչ նոր ասած չենք լինի, բացի ևս մեկ անգամ հաստատելուց, որ հոկտեմբերի 27-ի գործը շատ ծանր ընթացք ունի: Սկզբնական շրջանում որպես մեկ ամբողջական նախաքննություն իրականացվածն ի հայտ բերեց որոշ անուններ, հաջորդեցին ձերբակալություններ, այդ թվում և՝ բարձրաստիճան անձանց, հայտարարվեց, որ դրանց հաջորդելու են նորերը, հետո ամեն ինչին հետադարձ ընթացք տրվեց:

Չամբողջացած նախաքննությունն իր ապացուցողական առումով այդպես էլ հնարավորություն չի տալիս իմանալ՝ ձերբակալումներն ու դրանց հաջորդելիքնե՞րն էին քաղաքական պատվերի հետևանք, թե՞ ձերբակալվածների ազատ արձակումն ու սպասվելիք նոր ձերբակալումների կանխումը:

Անվիճելի է, որ արդարադատությունը կայանալու է և կայանալու է հանուն Հայաստանի Հանրապետության, որովհետև ցանկացած այլ պարագայում մենք կունենանք գրոշի արժեք թե՛ որպես ազգ ու ժողովուրդ, թե՛ որպես երկիր ու պետություն և հասարակության մեջ նստած կասկածի որոմը պարզապես կխժռի մեզ՝ դատապարտելով անգոյության:

Անվիճելի է, որ արդարադատությունը կայանալու է: Այդ իսկ պատճառով մենք ձեռնպահ ենք մնում անունների հիշատակումից՝ հարգելով անմեղության կանխավարկածի դրույթը, թեպետ թե՛ բուն ոճրագործների մասով ընթացած դատաքննությունը, թե՛ ընթացքի մեջ գտնվող դատավարությունը հետաքրքիր քիչ դիտարկումների տեղիք չեն տալիս: Սակայն այս ամեն մասին հետո՝ համապատասխան տեղում և ժամանակին: Իսկ առայժմ ուշի ուշով փորձենք ծանոթանալ համեմատության մեջ դրվող սպանության եզրափակիչ հատվածի հետ, որը քիչ մտորումների տեղիք չի տալիս, շատ բաներով ուսուցողական է:

Ու՝ նաև հուշող:

Հետաքննություն
Ինչպես հաճախ է լինում նման դեպքերում, ծրագրվածն ամբողջության մեջ չհաջողվեց իրականացնել: Հայտնի փաստարկը՝ չկա մարդը, չկա պրոբլեմը, չգործեց: Ոճրագործը ողջ մնաց, ինչը բնականաբար կազմակերպիչների հաշվարկից դուրս էր: Ստեղծված իրավիճակում մնում էր մի բան. ուղղորդել հետաքննությունը, մտցնել ցանկալի հուն, այլապես Սոմարաման կարող էր խոսել, արժեքավոր շատ ինֆորմացիա դուրս տալ, եթե չստանար երաշխիքներ: Անհրաժեշտ էր ամեն ջանք գործադրել ապացուցելու համար, որ սպանության հիմքում չկան քաղաքական դրդապատճառներ, որովհետև այլ պարագայում հետաքննությունը կարող էր դուրս գալ կազմակերպիչների վրա և քաղաքական սկանդալն անխուսափ կլիներ իր հնարավոր ծանր հետևանքներով:

Ահա թե ինչու հանցակազմը շտապելով որակել չափազանց պարզ և չկարևորելով ողջ ծավալի մեջ վկաների հարցաքննությունը՝ Ցոյսան փորձեց գծագրել կատարվածի պարզունակ սխեմա, որտեղ առանցքային դեր էր վերապահված հանգուցյալ վարչապետի հետ մարդասպանի իբր թե անձնական բնույթի հաշիվներ ունենալու թեզին, համաձայն որի, չստանալով ցանկացածը, Սոմարաման դիմել է վրիժառության:

Այս վարկածին զուգահեռ մշակված էին ոճրագործին պաշտպանության տակ առնելու հաջորդական քայլերը. նրան, այսպես ասած, հագցվեց թմրամոլի թիկնոց, փորձվեց ներկայացնել որպես հոգեպես ոչ լիարժեք անձնավորություն, անգամ պատնեշել նրան հանգուցյալ վարչապետով՝ շրջանառության մեջ դնելով վերջինիս իբր թե մարդասպանին ներելու ցանկությունը՝ հայտնած մահվան վերջին շնչում:

Հաշվարկը բավականին նուրբ էր. խաղալ ժողովրդի զգայուն լարերի վրա, հիշեցնել, թե որքան ներողամիտ ու մեծահոգի մարդ է եղել հանգուցյալը և որ պետք չէ արատավորել նրա պայծառ հիշատակը Սոմարամայի նման ստահակի հնարավոր թափվելիք արյունով և որ իբր նրան մահապատժի չենթարկելն ավելի սոսկալի պատիժ կլինի:

Սակայն, ինչպես ասում են, մախաթը պարկում չես թաքցնի, մանավանդ որ քնած չէր ծավալվող իրադարձությունները չթուլացող ուշադրության տակ պահող հասարակությունը, քնած չէին արդարադատության շահերին հետամուտ օրենքի պաշտպանները, քնած չէին հետաքննական մարմնում հանգուցյալ վարչապետի համախոհները:

(շարունակելի)

Մարտին ՀՈւՐԻԽԱՆՅԱՆ