Սպանության անատոմիա

Սպանության պատճառները
…Թերևս այստեղ արժե հիշել ամերիկացի միլիոնատեր Ֆ. Մարտինի արտահայտած հետևյալ միտքը. «Մենք քաղաքագետներ չենք և հասարակական օգուտի նախանձախնդիրներ չենք: Մենք հարուստներ ենք, Ամերիկան պատկանում է մեզ: Մենք այն պահում ենք մեր ձեռքում (միայն Աստծուն է հայտնի, թե ինչ ձևով), բայց մենք մտադիր ենք այն պահել մեզ համար և պատրաստ ենք գործի դնել մեր ամբողջ հսկայական հնարավորությունները, մեր ազդեցությունը, մեր փողը, մեր քաղաքական կապերը, մեր ծախու սենատորներին, մեր սովահար կոնգրեսմեններին, մեր դեմագոգներին՝ ընդդեմ ամեն մի օրենսդրական ակցիայի, ընդդեմ պրեզիդենտի ամեն մի թեկնածուի, որը սպառնում է մեր տիրապետության անհողդողդությանը»:

Չենք կարծում, որ նյութից դուրս հնչողություն կունենան և Դաննինգի նշանավոր խոսքերը. «Կապիտալիզմը վախենում է շահույթի բացակայությունից: Բայց երբ առկա է բավականաչափ շահույթը, կապիտալը համարձակ է դառնում: Տասը տոկոս ապահովեք, և կապիտալը համաձայն է ամեն մի կիրառման: Քսան տոկոսի դեպքում նա աշխուժանում է, հիսուն տոկոսի դեպքում դրականապես պատրաստ է ամեն հանդգնության, հարյուր տոկոսի դեպքում նա ոտնատակ է տալիս բոլոր օրենքները, երեք հարյուր տոկոսի դեպքում չկա մի ոճիր, որը գործելու ռիսկ չանի նա, թեկուզ նրան կախաղանի վտանգ սպառնալիս լինի»:

Caption

Որքան էլ իրապես հզոր, իշխանական գրեթե անսահմանափակ ռեսուրսների կրող, անձնական մեծ հեղինակության տեր (թող որ նաև ահ ու սարսափի վրա հենված), Վազգեն Սարգսյանն ակնհայտորեն գերագնահատել էր սեփական հնարավորությունները, մոռանալով, որ իր քաղաքական հենարանը գերազանցապես առնետավազքի մոլուցքով տառապողներից է կազմված, որոնց համար գունափոխությունը կենսակերպ է, և եթե հանկարծ վնասվում են նրա շահերը, կարող է բռնանալ և իրեն կեղտաջրից բարձրացնողի վրա: Վազգեն Սարգսյանն ակնհայտորեն մոռացել էր, որ իր երբեմնի մարտական ընկերներն արդեն վաղուց ունեն կայուն տնտեսական ու ֆինանսական հետաքրքրություններ և մարտադաշտում կերած աղն ու հացն այլևս լուրջ կատեգորիա չէ, մանավանդ որ նրանց համար խեղդող օղակ էին դարձել սպարապետի առջև ունեցած պարտավորությունները: Վազգեն Սարգսյանն ակնհայտորեն թերագնահատել էր և քաղաքական մաքսիմալիզմի կրողների հնարավորությունները, նրանց առանձին նավարկելու կարողությունները, չէր նկատում իր շուրջբոլորը ստեղծված վակուումը՝ իրականացված շատ հաճախ իր մասնակցությամբ: Գումարային այս ամբողջության պայմաններում մի երկրում, որտեղ հասկանալի պատճառներով չկային պետական շինարարության ամուր ավանդույթներ, չկար (և չկա) երկրի անվտանգության հայեցակարգ և ինչպես ներսի, այնպես էլ դրսի համար բաց ես նորաթուխ մանկան պես, 1999թ. հոկտեմբերի 27-ը պարզապես չէր կարող չլինել:

Սպանության նախօրեին
Այն, որ Բանդարանաիկեի սպանությունը կատարվել է նմանատիպ հանցագործություններին բնորոշ սխեմայով, ցույց է տալիս գործի նյութերի հետ ծանոթությունը: Եղել է իր ֆինանսական, քաղաքական, տնտեսական շահերին հետամուտ և, ի դեմս վարչապետի, գործող կառավարության քաղաքականությանը դեմ մարդկանց խումբ, հիմնովին պլանավորվել է սպանությունը, կատարվել հստակ դերաբաշխում, մշակվել հաջորդելիք քայլերը: Սեպտեմբերի 24-ի երեկոյան դավադիրների ունեցած հավաքի ժամանակ վերջնականապես մանրամասնվել են ծրագրի դետալները, քննարկվել ու որոշակիացվել ապագա կառավարության կազմը, տրվել գործողության իրականացման հրահանգը: Թերևս ավելորդ չհամարենք հիշատակել խորհրդակցության մասնակիցների կազմը, քանզի նրանք հիշատակվելու են հետագա շարդրանքի ընթացքում:

Խորհրդակցությունը հրավիրվել է Լուսավորության նախարար Դահանայակիեի առանձնատանը, այն մարդու, որին վարչապետի սպանությանը հաջորդած առաջին իսկ օրը վիճակված էր ստանձնել կառավարության ղեկավարի պաշտոնը, ինչպես որ հղացել էին դավադրության կազմակերպիչները: Նրանցից երեքին ներկայացնում էին Ցոյսա եղբայրները. Ֆինանսների նախարար Սթենլին (նախկինում էլ ֆինանսական հզոր սյուն), ավագ եղբոր ջանքերով երկրի գլխավոր ոստիկանապետի տեղակալի պաշտոնը հաջողացրած, մեզ արդեն քաջածանոթ Սիդնեյը՝ հայտնի Դոն Ժուան, բիզնեսի աշխարհը ներկայացնող Ռիչարդը՝ մեքենայությունների ու խաբեբայությունների սիրահար, որից աշխատում էին խուսափել գործարար շրջաններում:

Օսի Կորեայի ձեռքում էր կենտրոնացած հաշիշի առևտուրը, Վիեվարդենեն առողջապահության նախարարն էր՝ աշխարհի հնագույն մասնագիտության թիվ մեկ ներկայացուցիչը երկրում, հաջորդը երկրի ամենահարուստ տաճարի գերագույն քուրմ Բուդդարակիտան էր, մարդ, որի իշխանությունը հենվում էր ոչ թե հոգևոր բարձր պաշտոնի, այլ անձնական ունեցվածքի վրա և անգլիական ֆիրմայի ղեկավար, Ցեյլոնում բրիտանական շահերը ներկայացնող փոխգնդապետ Ջիզուդեյսոնը:

Ինչպես տեսնում ենք, դավադիրների կազմը խիստ ներկայացուցչական է ինչպես երկրի հասարակական, քաղաքական, տնտեսական ու այլ ոլորտների, շերտերի, այնպես և օտարեկրյա ներկայացուցչության առումով:

(շարունակելի)

Մարտին ՀՈւՐԻԽԱՆՅԱՆ