Թմրամոլ դևի փոշտոցն ու կռտած աքլորի ծուղրուղուն
(պամֆլետ-էսսե՝ երգիծադայլայլ օրատորիա)

‹‹…երբ վերջապես կիջնի
Արճիճե գիշերը տաք
Ահեղ դատաստանի
և կփչի փիղը
մսե շեփորն իր
դատարկ անհունի մեջ…››
Սոնա ՎԱՆ, ‹‹Արմագեդոն››

Երկրում և Քաղաքում գիշերները լի էին թուջի կարծրությամբ և փսխուկի գարշաբույրով: Երկիրն ու Քաղաքը մութն ընկնելուն պես թաղվում էին աներազ քնի մղձավանջում: Քունը քինոտ էր, մահճակալն ու բազմոցը դավ էին նյութում բնակչի նկատմամբ: Այս քինախնդիր դավադրությունն անծանոթ էր և Երկրին, և Քաղաքին: Ժամկետանց բոզի լպրծուն գրկախառնության մեջ էին զնդանվել Երկրի և Քաղաքի օրինապահ լեգիոնները: Բոզը լուսաբացից առաջ կարմրակատար աքաղաղի մեջ մարմնավորելով՝ բաղաձայն ծուղրուղու էր կանչում: Երկիրն ու Քաղաքը մեկեն արթնանում ու լքում էին մահճակալն ու բազմոցը: Եվ բոսոր աչքերով ու կեռման հոնքերով, նաև նյարդաթրթիռ ուսերով խելակորույս բնակյալները քայլում էին դեպի աշխատավայր: Աքաղաղ-Բոզը երանավետ մրափում էր մինչև արևամուտ:

Պետք է լինենք ոչ հիշաչար և հիշենք, որ Աքաղաղ-Բոզի մականունը Միակնանի դև էր: Կոչենք և պատվենք նրան հենց նշյալ մականուն-պատվատիտղոսով: Եվ քայլարշավենք մեր այս ասքի ոլորաններով և աջ, և ձախ, և վեր, և վար ու փորձենք կռահել, թե որն էր Երկիրը և Քաղաքը դյութած միակնանի դևի կենդանության գրավականը:

***

Երկիրն ու Քաղաքը ահաբեկված արձանանում էին հենց անկողնում: Միակնանի դևի դևիկները հրավառում էին երկինքը, կեսգիշերն անց: Վարագուրապատ օթյակից դարչնագույն հրահանգ էր իջել՝ բարոյական կտտանքի ենթարկել ժողովրդին, ոմանց անդարձ հիվանդությամբ վարակել, տոկուններին էլ ուղղակի ճարակել հնազանդության բացիլներով: Զի երբ հաղթական երկրի քաղաքացին քնի պահին ահաբեկչության է ենթարկվում և նշյալ ահաբեկչական գործողությունը կատարում է նույն հաղթող երկրի այլ մի քաղաքացի (ըստ անձնագրի, ՀՀ քաղաքացի, ըստ կենսաբանական էության՝ դևիկ), ապա ելքը մեկն է՝ հնազանդվել կամ էլ, ինչու չէ, անհնազանդության առագաստը պարզել և արտագաղթի գավազանը կոկել: Կոկել ու փրկել մարմինը, արտաքսել հոգին, որը պիտի սավառներ Էրգրում, կորուսյալ հայրենիքի լեռներում ու կիրճերում:

Աներազ քնի և՛ նախերգում, և՛ վերջերգում տրոփում էին Երկրի քունքերը, և ալ արյուն էր ծորում Քաղաքի թոքերից: Դևը բաժակով ըմպում էր արյունը (բաժակը թուջե էր և վեցանկյուն, վրան խորագրված էր դևի դրոշմը՝ թմրանյութի տունկ՝ պսակված խաղաքարտի կապուկներով), դևը հագեցնում էր ծարավը և քուն էր մտնում լուսաբացից քիչ առաջ՝ ադամամութին: Դևը քնի մեջ երազ էր տեսնում, և երազում Երկիրը նրա հավաբունն է:

Քնի մեջ թմրամոլ, խաղամոլ և ուխտադրուժ դևը ափիբերան զարմանում էր, զարզանդում էր ոտն ի գլուխ, զարհուրում էր և ծուղրուղու էր կանչում Մատենադարանի տանիքից, ‹‹Մայր Հայաստան›› հուշակոթողի ձախ ուսի վրայից, Ծիծեռնակաբերդի Հուշաբլրից, Աժդահակ լեռան կատարից և Սևանի թերակղզուց… ինչո՞ւ են Երկիրը և Քաղաքը հանդուրժում իր կատաղի կամայականությունը:

Ցերեկը նա արթնանում էր: Լուսաժպիտ նայում էր Լյառն Արարտին և որոշում էր՝ Երկրի և Քաղաքի այս բնակիչներն արժանի չեն Արարատի վեհությանը: Արժանի են՝
ա. Ինքը՝
Միակնանի դև-Կռտած աքլորը,
բ. դևիկներն ու աքլորիկները,
գ. իրեն խնկարկող քծնասպետ-արծաթաբողազները,
դ. իր հարեմ-հավաբույնը (
ի փեշս տիկնանց լրբապորտիկ):

Սակայն չէ որ փիղը փչում էր իր մսե շեփորը…, և գտնվեց ելքը՝ ՀՆԱԶԱՆԴՎԵԼ: Չէ՞ որ հայը դարեր ի վեր հնազանդվել է և՛ սելջուկին, և՛ արաբին, նաև հույնին ու մոնղոլին և ինչո՞ւ պիտի ընդզվի և չհնազանդվի արյունակից բիրտ տականքին:

***

Եվ գտան ելքը Երկիրն ու Քաղաքը: Եվ գիշերները լի էին թուջի կարծրությամբ ու փսխուկի գարշաբույրով:
ԱՐՄԱԳԵԴՈՆ,
ուրիշ ոչինչ:

***

Սակայն ի՞նչն է զարմանալի, զարզանդելի և զմայլելի:
Աքաղաք-
Բոզը արդեն վաղուց է լքել Երկրի ու Քաղաքի հնազանդեցման հարթակը: Զարթոնք է և գարուն: Սակայն Երկինքն ու Երկիրը հրավառվում են ավելի մեծ դյութանքով:
Մՙի
խոսքով՝ թմրամոլ դևը դեռ արթուն է:

Վրեժ ԱՌԱՔԵԼՅԱՆ